การศึกษาบทบาทของศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่ในบริบทของสังคมร่วมสมัยของไทย

ชื่อโครงการ 
การศึกษาบทบาทของศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่ในบริบทของสังคมร่วมสมัยของไทย

 

1. หลักการและเหตุผล

ศิลปะสื่อผสม (Mixed-Media Art) และศิลปะสื่อใหม่ (New Media Art) ของวงการทัศนศิลป์ในบ้านเรามีพัฒนาการที่สอดรับไปกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
ในสังคม  มีบทบาทและทำหน้าที่ที่คล้ายคลึงกับศิลปะสื่อธรรมเนียมปฏิบัติ เช่น จิตรกรรมและประติมากรรม เป็นต้น  แต่ในช่วง 10ปีที่ผ่านมา ศิลปะสื่อผสม
และศิลปะสื่อใหม่เริ่มแสดงให้เห็นถึงบทบาทใหม่ที่ค่อยๆก่อร่างขึ้น และมีลักษณะที่ปลีกแยกออกจากศิลปะสื่อธรรมเนียมปฏิบัติ

 

 

ในช่วงก่อนปี ค.ศ. 2000  ศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่มักจะถูกมองว่า  เป็นผลอันหนึ่งที่แสดงให้เห็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วใน สังคม 
ภาพที่ศิลปินนำเสนอสามารถเชื่อมโยงไปสู่ความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี  การสื่อสาร  การคมนาคม การเมือง  เศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงทีละเล็กละน้อย
ไปจนถึงการเปลี่ยนแปลงในชั่วข้ามคืน  ศิลปินได้ประยุกต์เทคโนโลยีและนวัตกรรมที่มีอยู่แล้วในสังคม เช่น กล้องถ่ายภาพ กล้องวิดีโอ และคอมพิวเตอร์
มาเป็นอุปกรณ์ในการสร้างสรรค์ศิลปะ  ผลงานของพวกเขาเหล่านั้นได้ทำหน้าที่ที่สำคัญยิ่ง  มันได้สะท้อนให้เราเห็นภาพของการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสังคม
ที่เราอาศัยอยู่

ความเจริญก้าวหน้าที่กล่าวมาในข้างต้นก็ยังคงถูกพัฒนาอย่างต่อเนื่อง  ด้วยอัตราความเร็วที่เร็วยิ่งขึ้น  เรื่อยมาจนถึงในช่วงหลัง   ค.ศ. 2000   เราเริ่มรับรู้ความ
จริงหนึ่งที่ว่า เช่นเดียวกับความเจริญก้าวหน้า  ความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและความเสียหายของมรดกทางศิลปวัฒนธรรม กลายมาเป็นส่วนหนึ่ง
ของชีวิตประจำวัน   มนุษย์ได้เรียนรู้ว่า  ทรัพยากรธรรมชาติเป็นสิ่งที่หมดสิ้นได้  และศิลปวัฒนธรรมไม่ใช่สิ่งที่คงอยู่นิรันดร์ได้ด้วยตัวมันเอง  เมื่อสภาพแวดล้อม
เปลี่ยน  มนุษย์เปลี่ยนวิถีการดำรงชีวิต  ศิลปวัฒนธรรมก็สามารถถูกทำให้เสียหายและสูญหายได้ภายในระยะเวลาอันรวดเร็ว
 

อย่างไรก็ดี  ลักษณะหนึ่งของศิลปะภาพถ่าย (Photography Art) และศิลปะวิดีโอ (Video Art) ได้ทำให้เราเห็นสิ่งที่น่าสนใจประการหนึ่ง เมื่อเปรียบเทียบกับ
“ภาพ” ที่ได้จากศิลปะสื่อธรรมเนียมปฏิบัติแล้ว ศิลปะสื่อใหม่ทั้งสองรูปแบบได้ทำให้เราเห็นโลกของอดีตได้ชัดเจนและตรงไปตรงมามากที่สุด ภายใต้
สภาวการณ์ของการสูญสลายของทรัพยากรธรรมชาติและมรดกทางศิลปวัฒนธรรมนี้  ศิลปะภาพถ่ายและศิลปะวิดีโอเริ่มฉายให้เห็นคุณค่าเฉพาะในตัวมันเอง  
สิ่งที่ผู้ชมได้มองเห็นจากภาพนิ่งและภาพเคลื่อนไหว  อาจจะไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นและหายไปในชั่วขณะ   แต่อาจจะเป็นสิ่งที่ไม่สามารถหวนกลับมาได้อีก
ภายในชั่วชีวิตของเราและของลูกหลานของเรา  อาจกล่าวได้ว่า ที่ผ่านมา ศิลปะร่วมสมัยไม่อาจรักษามรดกทางสิ่งแวดล้อมและศิลปวัฒนธรรมเอาไว้ได้
แต่ศิลปะภาพถ่ายและศิลปะวิดีโอได้ทำหน้าที่  เก็บรักษาความถูกต้องและความตรงไปตรงมาของอดีตและทัศนคติของศิลปินเอาไว้ได้อย่างครบถ้วนและสมบูรณ์


 

ในอีกด้านหนึ่ง ภาพที่ถูกสร้างหรือปรับแต่งด้วยคอมพิวเตอร์ก็ทำให้เราเห็นสิ่งที่น่าสนใจอีกประการหนึ่ง มันเป็นภาพที่ไม่ใช่ภาพของเวลาในอดีตหรือภาพของ
เวลาปัจจุบัน  ในขณะเดียวกัน เราก็ตระหนักรู้ดีว่ามันเป็น ภาพที่ไม่สามารถปรากฏขึ้นได้ด้วยฝีมือมนุษย์   ศิลปะคอมพิวเตอร์ (Computer Art) ดูจะเป็นกรณี
ศึกษาที่ชัดเจนมากที่สุด   ภาพที่ได้จากการทำงานของคอมพิวเตอร์เกิดจากการทำงานของกลไกที่สลับซับซ้อน  เราสามารถป้อนข้อมูลตัวเลขลงไป 
คอมพิวเตอร์สามารถใช้ข้อมูลดิบดังกล่าวคำนวณและสร้างรูปร่างรูปทรงที่เราไม่สามารถสร้างได้ในจินตนาการได้เอง   อาจกล่าวได้ว่า  ภาพที่เปล่งแสงบน
จอคอมพิวเตอร์เป็นผลของการทำงานของเทคโนโลยี   เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ได้สร้าง vision ที่ไม่สามารถปรากฏได้เองได้ด้วยวิธีการทางธรรมชาติ 
ศิลปะคอมพิวเตอร์ได้ทำให้เราเริ่มตระหนักบางสิ่งบางอย่าง  ภาพที่ล่องลอยในกระแสไฟฟ้าอยู่ตรงหน้าเรานี้  อาจจะเป็นจุดเริ่มต้นที่เชื่อมโยงระหว่างเรากับ
เวลาในอนาคต  เราสามารถสำรวจอนาคตของเราได้จากภาพเรืองแสงเหล่านี้

 

ในฐานะของกลุ่มอาจารย์ผู้สอนศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่  เรามีคำถามร่วมกันดังต่อไปนี้

1. บทบาทและหน้าที่ทางสังคมของศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่ในอีก 10 ปีข้างหน้าควรจะทำหน้าที่ซ้ำกับศิลปะในศตวรรษที่ 20 หรือไม่  คือสะท้อนให้
    เห็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสังคมที่เราอาศัยอยู่

2. ศักยภาพของศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่ในการปรับปรุงและพัฒนาสังคมควรจะเป็นไปในทิศทางใดและมีความเป็นไป/ทางเลือกอะไรได้บ้าง

3. ความสัมพันธ์ระหว่างเทคโนโลยี/นวัตกรรมและศิลปะสื่อผสม/ศิลปะสื่อใหม่ควรจะเดินไปในทิศทางใด และมีความเป็นไป/ทางเลือกอะไรได้บ้าง

4. เวลาอดีต  เวลาปัจจุบัน  และเวลาอนาคต  ศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่ควรจะปรับปรุงและพัฒนากลไกของตัวเองอย่างไรเพื่อให้สอดคล้องรับหรือตั้งรับ
    กับความรวดเร็วของเวลา(speed of time) ของสังคม

 

 

2. วัตถุประสงค์

2.1 เพื่อสำรวจบทบาทและหน้าที่ทางสังคมของศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่ในทศวรรษที่ผ่านมาในวงการทัศนศิลป์ในประเทศไทย และองค์กรธุรกิจเชิง
       สร้างสรรค์ที่ใช้ศิลปะสื่อผสม / สื่อใหม่

2.2  เพื่อสำรวจศักยภาพของศิลปะสื่อผสมและศิลปะสื่อใหม่เพื่อใช้ในการปรับปรุงและพัฒนาสังคมในประเทศไทย

2.3  เพื่อสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างเทคโนโลยี/นวัตกรรมและศิลปะสื่อผสม/ศิลปะสื่อใหม่ในประเทศไทย

2.4  เพื่อสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างศิลปะสื่อผสม/ศิลปะสื่อใหม่กับเวลาอดีต  เวลาปัจจุบัน  และเวลาอนาคต  รวมถึงความรวดเร็วของเวลา(speed of time) ของสังคม
 

ชมรูปภาพเพิ่มเติม >>
ท่านสามารถ Download ข้อมูลเพิ่มเติม >>